Pornografia, irakasle arriskutsua

Interneten zabalkundearekin, gero eta sarbide errazagoa daukate gaztetxoek pornografiara. Arrisku bat badu: errealitatea nahastea pornografiarekin. Adituak ados datoz gakoa non dagoen: heziketa landu behar da. Sexu heziketak ez ditu garai errazak, nolanahi ere.

Eskueran, gero eta hurbilago daukate gaztetxoek pornografia. «Zalantzarik ez dago. 8-9 urterekin sakelako telefonoa daukate. Nahiz eta ez bilatu, argazkiak eta bideoak iristen zaizkie. Errealitatea hori da». Aplikazioak badira gurasoek gaztetxoak kontrolatzeko. «Baina ez da nahikoa», ohartarazi du Gasteizko Emaize sexologia zentroko kide Ana Ramirez de Okarizek. Gaztetxoei heziketa eman behar zaiela uste du. «Tresnak». Sexu heziketak, ordea, ez du garairik onena. Ikastetxeetan ez du leku zehazturik. «Urteak daramatzagu horrela». Aurrera egin ezinean.

Aldaketa handia ekarri du Internetek sexualitatera, batik bat gazteen artean. Sare sozialetan gero eta erlazio gehiago josten dituzte, eta sexuak leku handia du horietan ere. Sextingkontzeptua da adibide: irudi eta bideo sexualak bidaltzen dituzte sakelakoaren edo ordenagailuaren bitartez. Joera berria da: AEB Ameriketako Estatu Batuetan, 12-18 urte arteko gaztetxoen %15ek adierazi dute sexting-a egiten dutela; Espainiako inkestetan, %1,5ek aitortu dute.

Mundu birtualean, atal bat bakarrik da pornografia. «Ez da ezer txarra pornoa ikustea. Txarra izango litzateke sinestea hori dela errealitatean egin behar dena», azaldu du Mikel Oribe sexologoak; Euskal Herriko Sexu Heziketa Eskolako kidea da. Hor dago gakoa, adituen ustez: gazteek ohartu behar dute eduki pornografikoetan ikusten dutena eta benetako sexu harremanak ez direla gauza bera. Alderaketa egin du Ramirez de Okarizek: «Gaztetxoek badakite Star Wars ez dela errealitatea, ezta? Pornografiarekin gauza berbera egin behar da».

Esperientziarik gabe

Ez da erraza, baina. Gaztetxotan sartzen dira mundu birtualera, eta pornografiarekin topo egiteko aukera dute. «Oraindik ez daukate bizipenik. Bat-batean jasotzen dituzten irudiak ezin dituzte konparatu ezerekin», dio Emaizeko kideak. Sexu harremanetan hastean, hori dute batzuek etsenplu, Oriberen arabera: «Nerabe batzuek pornoan dituzte idealak; uste dute han ikusten dutena egin behar dutela. Baina hori ez da pornoa txarra delako, baizik eta fikzioa delako. Praktikotasunari begira ari gara, ez moral aldetik».

Pornografia eredu. Baina nolako pornografia? «Gorputzaren tamaina dago batetik: titiak, zakil oso handiak… Pornografian agertzen diren gorputzak ez dira errealitatean ohikoenak. Bestetik, harreman motak; dauzkagun erlazio erotikoak ez dira pornografian bezalakoak». Frustrazioa eragin dezake horrek, Ramirez de Okarizen esanetan: bai gorputz ereduagatik, bai sexu praktikengatik.

Egia da beste pornografia eredu batzuk ari direla tokia egiten. Hori nabarmendu du Sortzen aholkularitzako psikologo Susana Manzanedok: «Pornografia tradizionala heteropatriarkatuan oinarritua dago, baina tradizionala ez den pornografia geroz eta ugariagoa da». LGTB sexualitatea lantzen dutenak eta emakume produktoreen lanak aipatu ditu.

Sexu heziketaren pisua

Ez da joera berria gazteek pornografiara jotzea, halere. «Gaztetxoek galderei erantzun nahi diete, eta bilatu egiten dute. Denok egin dugu. Gure garaian, aldizkariak pasatzen genizkion elkarri eskolan». Javier Gomez Zapiain EHUko psikologia irakasleak uste du «kuriositatea asetzeko» balio duela pornografiak, errealitatearekin nahasten ez bada—«mito eta falazia asko sortzen da»—. Manzanedok ere uste du ez dela joera berria gazteek pornografiara jotzea. Kopuruan ikusten du aldea: «Inoiz izan duten katalogo handiena eskaintzen die Internetek». Horregatik, eta onarturik jokaera ez dela berria, helburu bat hartu beharko litzatekeela uste du: pornografia ez izatea gazteek sexualitatera hurbiltzeko duten bide bakarra. «Kontsumo kritikoa egitea bilatu behar dugu». Heziketa da giltzarria. Gomez Zapiain: «Pornografia alboko gauza gisakoa da. Gakoa da sexu heziketa nola planteatzen den. Hori da arazoa».

Eskoletan sexu heziketa eman behar dela dio legeak, baina galdera asko daude airean: nork eta nola eman behar duen, zer gaitegi duen, zenbat denbora jarri behar den horretarako… Espainiako Gobernuak atzera ere egin du, LOMCE erreformaren bidez. Herritartasunerako Hezkuntza ikasgaian zegoen sexu heziketaren gaia, eta kendu egin du ikasgaia. Sexu heziketaren inguruko aipamen gehiago ere ezabatu ditu.

Madrilek soilik ez. Euskal Herriko erakundeen edukietan ere urri dira sexu heziketaren aipamenak. Nafarroako Gobernuak, adibidez, ez du aipatu ere egin sexualitatea Lehen Hezkuntzako gaien artean. DBHn badira erreferentzia batzuk, orokorrak: «sexualitatearen giza ikuspegia» eta horrelakoak. Eusko Jaurlaritzak toki gehixeago egin dio Heziberri planeko dekretu zirriborroetan; Lehen Hezkuntzan, esaterako, «gorputza eta sexu identitatea onartzea» aipatu du gaien artean.

Curriculumean leku txikia izateak ondorio argia du: «Zentroen, irakasleen eta gurasoen arabera geratzen da. Inork ez daki zer egin behar den; legeak ez du zehazten», azaldu du Ramirez de Okarizek. Horrek ahalbidetzen du eskola batzuek ezikusiarena egitea, Gomez Zapiainen ustez: «Derrigorrezkoa izan beharko luke sexu heziketak. Sexualitatearekin lotutako oinarrizko gaiak badaude curriculumeko edukietan, baina zentro askok paso egiten dute, jarrera kontu hutsagatik. Hori berrikusi beharko luke gobernuak». Adibide bat jarri du Manzanedok: «Askotan, lau-sei orduko tailer bat jasotzen dute nerabezaro osoan, eta ez da nahikoa. Informazio apur bat jasotzen dute, baina sakonkiago landu behar litzateke».

Isiltasunaren zurrunbiloan

Eskola, azkenean, gizartearen ispilu baino ez da, nolanahi ere. Hor dago benetako hutsunea. «Pornografia errealitatearekin nahasteko arriskua badago, noski. Baina hori saihesteko heziketa behar da. Eta hemen gizarteak beste aldera begiratzen du. Gauza horiei buruz hitz egin egin behar da. Eta inork ez du hori egin nahi». Esperientziaz mintzo da EHUko irakaslea, eta etsipenez ere bai. Eusko Jaurlaritzak sexu heziketaren arloan egin dituen programetan parte hartu du, eta ez du sumatu aldaketa handirik: «1996an hasi ginen aurreko programarekin. 2011n egin genuen oraingoa: mahai berak, teknikari berak —ilea urdinduago—, gauza berak proposatzen. Zurrunbilo baten erakoa da: ez dugu aurrera egiten».

Ikuspegian dago hutsuneetako bat, adituen ustez. Zenbateko tokia ematen zaion sexu heziketari eta zer hartzen den sexu heziketatzat. «Balio heziketa da: gauza onak goratzea, sexualitate egokia bultzatzea… Ez gaixotasunetan begia jartzea. Sexualitatea positiboa da», nabarmendu du Oribek. «Emozioak kudeatzea, gorputza ezagutzea eta maitatzea… Hori jorratu behar da. Ez jarri begia beti gauza negatiboetan. Hori ez da heziketa. Hori prebentzioa da».

Askotan, ordea, eskutik hartuta joaten dira biak. Ez dago eskolako edukiak begiratu besterik. Sexualitateari buruzko gaietan, prebentzioaren ikuspegia da nagusia: gaixotasunak, sexu osasuna, higienea, antikontzeptiboak… «Ohitura izan da edonork sexu heziketa ematea; medikuek, adibidez. Eta denbora guztian honela: ‘Ipini kondoia’, ‘Kontuz hiesarekin’…». Kexu azaldu da Oribe.

Informazioa, baina ez aski

Eredua aldatzeko garaia dela dio Ramirez de Okarizek ere: «Gaztetxo guztiek dakite kondoia nola jarri. Behin baino gehiagotan joan da norbait eskolara, edo gurasoek ere azaldu diete. Badakite. Baina zergatik ez dute jartzen gero? Ziur aski, autoestimuarekin dago lotua». Informazio falta ez da arazo gaur egun, Gomez Zapiainen esanetan: «Nola da posible nerabeek arriskuak hartzea dagoen informazio guztiarekin? Alde guztietatik daukate informazioa. Baina zergatik arriskatzen dira? Informazioa ez dagoelako legitimatua». Sendien rolaz ohartarazi du.

Sexualitateari buruz hitz egiteko ohiturarik ez dago etxeetan, ordea. «Hitz egitea da bidea, baina ez dago ohiturarik. Gurasoak ez daude ohituta, eta soluzio zaila ikusten diot», adierazi du Oribek. Gizartean, gai pribatua da sexua. Tabua ia. Zer esanik ez gaztetxoena. Gomez Zapiain: «XXI. mendean gaude, baina gaztetxoen sexualitateak klandestinoa izaten segitzen du, nahiz eta denek dakiten sexu harremanak dituztela». Ez dira begi onez ikusten: arduragabetzat jotzen dituzte —«ematen du denak denekin oheratzen direla hasieratik»—, eta arriskutsutzat. Karga horrek berak areagotu egiten du isiltasuna, Manzanedoren arabera: «Sexualitatea negatibotasunetik lantzen badugu, gazteek ezin izango dute ulertu txarra ez den eta ezkutuan bizi behar ez den errealitate bat dela».

Nola jokatu

Baina Interneten sarbidearekin are jasanezinago bihurtu da isiltasun hori. Semearekin izan duen pasadizo bat kontatu du Ramirez de Okarizek. Umeentzako jolas batean zebiltzan sarean. «Beste jokalarien emaitzak agertzen dira pantailan. Eta batzuek sekulako zakilak eta titiak zituzten euren soslaian jarriak». Horrelakoetan, gaiaz hitz egitearen aldeko da. «Batez ere esateko ez duela zerikusi handirik errealitatearekin».

Adibide bera da pornografiarena: zer egin behar dute gurasoek seme-alabek joera badute horrelako edukiak ikusteko? Debekatzea da aukera bat. Ohikoa da. «Debekatu egiten diete, eta zigortu, batez ere txikiak direnean. Baina ez da egokia, ezkutuan egitea bultzatuko baitute», dio Oribek. Are, Manzanedoren ustez, galarazita, gogoa handituko litzaieke gaztetxoei: «Erantzuna ez litzateke hori izan beharko, orduan debekatutakoarekiko erakargarritasuna handitzen baita».

Nola erantzun, badago kezka. Internetek-eta ekarritako aldaketetara egokitu nahian ari dira sexologia zentroak. Ez da erraza. Aitortu du Oribek: «Askotan, gu baino aurrerago doaz gaztetxoak». Gurasoekin ere lan egiten dute —Emaizek, adibidez, UEUn ikastaro bat emango du uztailean—. Ramirez de Okariz: «Askotan galdetzen dute nola kontrolatu semea edo alaba. Ez. Aurkakoa: ez dituzte kontrolatu behar. Tresnak eman behar dizkiete, eurek kontrola dezaten egiten dutena». Pornografiarako sarbidea zenbatekoa den ikusita, erabiltzen hasi beharko litzatekeela ere adierazi du: «Heziketa tresna gisa erabiltzeaz pentsatu beharko genuke. Ez da erraza eskoletan, baina aukera handiagoa dugu familietan».

Pedro Zerolo buruzagi sozialista hil da, minbiziak jota

Homosexualen eta transexualen eskubideen defendatzaile sutsuak urtebete eta erdi zeraman gaixotasunari aurre egiten. Bart zendu da, Madrilen, 54 urte zituela.

 

Pedro Zerolo buruzagi sozialista hil da bart, 54 urte zituela, minbiziak jota, PSOEko iturriek jakinarazi dutenez.

2014ko urtarrilean pankreako minbizia atzeman zioten PSOEko Zuzendaritzako kide eta Gizarte Mugimenduko idazkariari. Ordutik, gaixotasunari aurre egiten aritu da buruzagi sozialista, bart Madrilen, bere etxean, zendu den arte.

Azkenaldian kimioterapiak utzitako ondorioak bistakoak zituela agertu da hedabideen aurrean, eritasunaren kontra “tinko” borrokatuko zela iragarri baitzuen hasieratik. Maiatzaren 24ko hauteskundeetan Madrilgo erkidegorako PSOEren zerrendan hirugarren postuan aurkeztu zen, baita diputatu atera ere.

Venezuelan jaio zen 1960an, baina Kanarietan hazi zen. Gazte-gaztetik militante aktiboa izan zen, eta, besteak beste, homosexualen eta transexualen eskubideak defendatzen eta berdintasuna aldarrikatzen nabarmendu zen.

Alderdiak dolumin mezua zabaldu du Twitter sare sozialean: “Pedro Zerolo joan zaigu. Hainbeste utzi digunari, gizaki duin horri: ESKERRIK ASKO, lagun min hori”.

Homosexuala eta arrazista izan zaitezke?

Javier Maroto Gasteizko alkatea gizon batekin ezkonduko dela irakurri eta horra inuzenteki burura etorritako lehen pentsamendua: daukan joera sexualagatik diskriminazioa, jazarpena eta eskubide murrizketa jasaten duen kolektiboko kideak (bere alderdiaren aurka egin zuen Marotok, sexu berekoen arteko ezkontzaren gaian) nola diskriminatu, jazarri eta eskubidez murriztu dezake estigmatizatuta dagoen beste kolektibo bat? Beretzat nahiko dituen errespetua, berdintasuna eta justizia ez ditu aintzat besteentzat, gurutzada kontziente eta erabatekoa izan baita Marotorena, prestazio sozialen afera famatua, lokutorio eta mezkiten aurkako borroka, musulmanen janzkerari buruzkoak… lekuko.

Botere harremanak-lehiak konplexuak dira oso, klase soziala eta kultura tarteko.

Botere harremanak/lehiak konplexuak dira oso, klase soziala eta kultura tarteko.

Tira, inozentziatik errealitatera jauzi eginda, erantzun argia du titularrak: bai, jakina, izan zaitezke homosexuala eta arrazista, beltza eta homofoboa izan zaitezkeen bezalatsu, hizkuntza diskriminatuko hiztuna eta matxista, eta alderantziz… Oihanaren Legea da gurea, beti dago norbait ahulagoa, eta botere harremanak/lehiak konplexuak dira oso, klase soziala eta kultura tarteko. Gure burua non kokatzen dugun ikusi behar, (batzuekiko) zapaldu edo/eta (batzuekiko) zapaltzaile.

Eta hala ere, logikak eskatzen du enpatiak eta konplizitateak lotu beharko lituzkeela oinarrizko eskubideen alde borrokan dihardutenak. Eta bihotzak eskatzen du, Lorea Agirrek dioen moduan, “ahizpa dituzun beste ahalduntze bideei eskua” emateko; bazterrekoen ahalduntze eta borroka, bateratua baldin bada, indartsuagoa izango baita zentralitatea eta normaltasuna lortzeko; oihanean beti lehoiek agintzeari utzi diezaioten noizbait.

“Denok gara maskulinoak eta femeninoak”

Aingeru Mayor sexologoa, transexual egoeran den neska baten aita eta Chrysallis Euskal Herria Elkarteko lehendakaria da: “ikusten dugunean pertsona bat ez dakigula gizona edo emakumea den, eskemak apurtzen dizkigu eta buruari bueltak ematen dizkiogu”.

Aingeru Mayor2

Aingeru Mayor

Arrasateko Udaleko Sexologia Zerbitzuak antolatuta, [ekainaren 3an] “Zakila duten neska, bulba duten mutilak. Ulertu, senti zaitzaten gertu” hitzaldia izan da. Hizlari-lanetan Aingeru Mayor aritu da, sexologoa, transexual egoera batean den neska baten aita eta Chrysallis Euskal Herria Elkarteko lehendakaria. Berak azaldu bezala, “ikusten dugunean pertsona bat ez dakigula gizona edo emakumea den, eskemak apurtzen dizkigu eta buruari bueltak ematen dizkiogu”.

Badira barrabilak eta zakila duten emakumeak, baita alderantziz ere, baina ikerketen arabera, 15.000 pertsonatik edo 1.500 pertsonatik batek ditu ezaugarri fisiko horiek. Transexualitate egoeran dauden haur gehienek ez dituzte ezaugarri horiek: “Organu genital maskulinoak ditu baina neskatila sentitzen du bere burua, eta neskatilen organu genitalak ditu baina mutiko sentitzen du”.

“Oso txikitatik oso argi daukate neskatila edo mutikoa direla”, eta neskatila sentitzen den haurrak “ez du esaten niri mutilak gustatzen zaizkit”, argiki esaten du “ni neska naiz”. Horrelako egoeretan, “gurasoek uzten badizute zu horrela adieraztea, ikastetxeak edo ikastetxeko gelakideak kontrakoa esan ohi dizute”. “Gurasoek edo jendeak identitate hori ukatzen badiote, edo berataz barre egiten badute, haurrarentzat egoera oso latza da, bera ukatzen ari baitira”. Gerta liteke “haurrak bere organo genitalak gorrotatzea, bere burua ezin definitzea, eta jokabidea itxiagoa izatea, nahiz eta haur guztiei bezala lagunartean jolastea dagokion, eta ez borrokan aritzea”. Kontuan hartu behar da haurrak “identitate horretatik eraikitzen duela bere sexu-identitate osoa: ez bakarrik emakumea edo gizona den, baita nolako gizona edo nolako emakumea den”.

Transexualitate egoeran dagoen haur baten gurasoek fase ezberdinak igarotzen dituzte, Aingeru Mayor aitak hitzaldian konpartitu bezala: “Gurasook hasieran harrituta geratu ginen, gero pentsatu genuen haurrak bere burua argituko zuela, gero beldurra sentitu genuen (haurrak etorkizunean sufritu beharko lituzkenen beldur). Ondoren zerbait egin behar genuela erabaki genuen”. “Haurrak neskatilen soinekoak janzten zituen, eta kalera horrela jantzita atera nahi zuen. Guk uzten genion eta inguruko jende baten begiradak, epaiketak, galdera zorrotzak (“baina nola uzten diozue zuen semeari kalera horrela irtetea?”) jasaten genituen”.

Aingeru Mayor sexologoak azaldu du haurren identitate sexuala 7-8 urterekin finkatzen dela. “Guk nahi genuen behingoz 7-8 urte betetzea – onartu du umore puntu batekin – , berak gero eta argiago zeukan neska zela”. “Goizetan negar egiten zuen: Berak ez zuenean soineko egokia aurkitzen negar egiten zuen. Kontuan hartzen zuen besteen aurrean ikastetxean, kalean,… zein itxura izango zuen”. Egun batean ikastetxean “mutil handiago batek esan zion “zu mutila zara zakila daukazulako” eta orduan nire beste alaba defendatu zion esanez “zuk uste baduzu mutila dela bale, baina utziozu bakean”. Egun hura detonantea izan zen”.

Izan ere, “gurasook ere posizionatu behar izan ginen, eta erabaki genuen Chrysallis elkartean aholkua eskatzea”. Egun batean gurasoek haurrari serioski galdetu zioten: “Nahi duzu jendeari esatea argi eta garbi zu neska zarela?”. Haurraren erantzuna ere argia eta garbia izan zen: “Bai, noski”. Gurasoek hala egin zuten, eta “oro har jendearen erantzuna oso positiboa izan zen”. Egoera berrian “neskak berdin jarraitu zuen, eta egoerak hobera egin zuen”. Espero dezagun gauzek bide horretan jarraitzea.

* Artikulu hau Mondraberri.com-etik hartua da.

HOMOFOBIAREN AURKAKO ZEBRABIDEA BERRIRO MARGOTUKO DUTE, FRANCIS GOGORATUZ

Saretuz-ek antolatu du Francis omentzeko ekitaldia, polizia batek hil eta 36 urtera

Iazko uztailean margotu zuten zebrabidea

Iazko uztailean margotu zuten zebrabidea

1979ko ekainaren 10eko goizaldean polizia batek Vicente Vadillo Francis trabestia hil zuen tiroz, Iztietako dantzaleku batean. Iaz, 35. urteurrena zela eta, Saretuz-ek zein beste hainbat eragilek Iztieta eta Erdigunea lotzen dituen zebrabide bat transexual, lesbiana, gay eta bisexualen eskubideak aldarrikatzen dituen ortzadarraren koloreekin margotu zuten. Orduan sortu zen Homofobiaren Aurkako Zebrabidea. Gainera, plakatxo bat jarri zuten Francis oroituz eta homofobia salatuz eta sexu askatasuna aldarrikatuz.

Urtebetean izan duen higadura dela eta, pintura eskualdia emango diote asteartean. 23:00etan jarri dute zita, zebrabidean. Saretuz, EHGAM eta Gurekin Iztietako Auzo elkartea izango dira bertan, eta Francis gogoratuko dute auzolanean.

zebrabidea francis gogoratuz 8 zebrabidea francis gogoratuz 9 zebrabidea francis gogoratuz 10 zebrabidea francis gogoratuz 1 zebrabidea francis gogoratuz 2 zebrabidea francis gogoratuz 3 zebrabidea francis gogoratuz 4 zebrabidea francis gogoratuz 5 zebrabidea francis gogoratuz 6 zebrabidea francis gogoratuz 7

Sexualitatea eta beldurra

KRITIKA. ZINEMA

It Follows

Zuzendaria: David Robert Mitchell. Herrialdea: AEB.Iraupena: 100 minutu.

Beldurrezko generoaren barruan dauden azpitalde ugariren artean, slasher-ena da emankorrenetakoa. Laburbilduz, halako filmetan gazteak edo nerabeak izan ohi dira protagonistak, eta helduen mundutik aparte samar bizi dira, sexu eta drogekin esperimentatuz. Eta, normalean, talde horrek arazoak izango ditu bateko edo besteko hiltzaile edo psikopatarekin.

Pelikula generiko guztiekin gertatzen den moduan —eta azpigeneroekin arazoa larriagotu ohi da—, slasher-en arazorik handiena da muga hertsiegiak dituela, garapenerako aukera gutxiegi. Hortik etorriko dira izaera errepikakorra eta originaltasun falta. Horregatik, bereziki pozgarria da noizean behin aurkitzea film bat gai dena generoaren konbentzioak iraultzeko.

Hori egin du, hain zuzen, It Follows-ek: bere xumean, beste buelta bat eman dio genero horri, ikasle aurreratu batek eginen lukeen modura. Filmean osagai ezagunak daude: itxuraz gurasorik gabe bizi den gazte taldea eta mehatxuz beteriko gau amaiezinak, esate baterako. Halaber, agertokiak ere nahiko ohikoak dira: auto bat, igerileku bat edo parke bakarti bat. Alde horretatik, berritasun handirik ez: jatorriari errespetu eternala.

Filmaren bertuteak elementu horiek freskotasunez eta modu ireki batez planteatzetik datoz, eta, batez ere, proposatzen dituen nobedadeetatik. Batetik, ez da hiltzaile bakarraren figura: asko dira, batean bildurik, zonbien modura agertuko direnak.

Hala ere, It Follows-ek duen elementu interesgarriena eta neurri batean apurtzaileena sexualitatearen karakterizazioa da. Betidanik beldurrezko filmek harreman estua izan dute sexuarekin —inplizituki ala esplizituki—, eta gazteen ingurukoek are gehiago. Hemen ere sexualitatea ezinbesteko osagaia da, ia-ia istorioaren motorra izateraino.

Baina oraingoan ikuspuntua guztiz diferentea da, dagoeneko sexua ez baita behialako elementu askatzailea, eta ardurarekin, heldutasunarekin eta «kutsatzearekin» zerikusia duen elementu katalizatzailea da. Arrastoa utziko duena. Eta hor sortuko dira garai berrietara egokitutako beldurrak.

«Gorputza pankarta iraunkorra da»

Artearen Historiako ikaslea eta aktibista politikoa da Alcazar. 2013. urtetik, Espainiako Femen taldeko arduraduna da, baina hainbat ikasle mugimendu eta talde politiko eta feministatan ibilia da.

ATZEKOZ AURRERA. LARA ALCAZAR. FEMEN TALDEKO KIDEA

ATZEKOZ AURRERA. LARA ALCAZAR. FEMEN TALDEKO KIDEA

Ukrainatik mundura zabaldutako Femen talde feministako kidea da Lara Alcazar (El Entrego, Espainia, 1992). Iruñean izan da, Katakraken, taldearen ibilbidea eta ideologia zehazten duen manifestua aurkezten. «Hazten jarraitzeko gogoa biltzen du manifestu honek, eta argi dio hemen gaudela, jarraitzeko asmoz».

Biluzik protesta egitea ez da berria, baina, emakume talde batek egiten badu, polemika pizten da.

Gure adierazteko moduagatik sortzen da gaitzespena, ez dugulako atseginak izan nahi gure biluziarekin. Ez dugu kalterik eragiten; kontrakoa, etengabeko desobedientzia da, non mezua argi eta garbi aditzen baita. Inguru horretan aditu nahi ez diren hitzak erabiltzen ditugu, eta sinbolo batzuk hautsi. Nahiz eta gure ekintzak ez diren indarkeriazkoak, askotan mezua oso muturrekoa eta oldarkorra denez, bortitza balitz bezala hartzen da.

Horri sextremismoa deitzen diozue. Nondik dator hitza?

Femen oso oinarrizko ideologiarekin sortu zen, feminismo hitza ia ezagutzen ez zuten emakume ukrainar batzuen eskutik. Sexu turismoaren aurkako erantzun gisa sortu zen, eta ikusi zuten urrats bat gehiago eman behar zutela; atsegina izateak ez zuen funtzionatzen. Konturatu ziren bularra bistan egin zitekeela protesta, baina mezuekin. Izan ere, pankarta bat kentzen ahal dizute, baina zure gorputza ez. Orduan, pankarta iraunkor bat da. Gainera, denak bat egiten gaitu biluziak, eta protesta uniforme egiten du. Emakumearen gorputza irudikatzen du, eta gizon eta emakumeen arteko estigmak deuseztatu.

Nor sentitzen da biluziago?

Protesta jasotzen duena. Guk ez dugu geure burua biluzik ikusten, mezua babeserako ezkutu politikoa delako. Batzuetan eraso egin edo kolpatzen bazaituzte ere, hain seguru zoaz, uste baituzu ezerk ezin dizula minik egin. Indarkeriarik gabeko estrategiaren bidez, bortitza den jendea urduri jar dezakegu.

Femen sortu zenean, bere oinarria ez zirudien sobera feminista. Zer bilakaera izan duzue?

Manifestu honekin, batik bat azken hiru urteetan taldeak izan duen izugarrizko bilakaera eta partekatzea azaleratu nahi dugu. Ez zuten pentsatuko hasieran Ukrainan bakarrik zegoen emakume talde txiki hori ailegatuko zenik gaur egungora: garapen ideologiko eta praktiko honetara, eta hedapen honetara. Mundu osoko herrialdeen artean egina denez, esperientziak partekatu dira eta arazoak batu ditugu. Manifestu honek zalantza asko argituko ditu.

Feminismoak internazionala behar du izan egun?

Eta inersekzionala. Edozein emakumek sor dezake iskanbila bat. Izan ere, gutariko bakoitzak iraultza bat du barnean, eta garrantzitsua da sentimendu hau edozein herrialdetako edozein emakumek izatea. Nazioarteko emakumeak batzeak patriarkatuak inposatutako mugak gainditzea ekar dezake.

Euskal Herriko mugimendu feministarekin harremanik baduzue?

Hemen zaila da, soilik bi aktibista ditugulako. Beraz, ezezaguna zaigu egoera, baina Iruñeko bisitak balio du elkar ezagutzeko.

Feminista musulman taldeek paternalistak zaretela esan dizuete.

Noski. Pertsona horiek erlijiosoak dira, eta haien moralaren aurka egiten ari zara; beraz, gatazka sortzen da. Dena den, islama kritikatzerakoan, erasorik bortitzenak beti gizonek egiten dituzte. Norberak nahi duena pentsa dezake, baina guk ere gure jarrera defendatu nahi dugu. Argi dago ez dugula inoiz emakumeen aurka eginen.

Uler dezakezu kezka hori Mendebaldeak zokoratu duen kulturan?

Nabarmendu nahi dut Tunisian aktibistak ditugula, eta Turkian eta jatorri musulmaneko Europako beste herrialde batzuetan ere bai. Adibidez, salafisten bandera tunisiar batek erre zuen, eta, xariaren aurkako protestan, aktibistetako bat Aliaa Magda Elmahdy egiptoarra zen.

Prostituzioaren aurka egiten duzuela diote hedabide batzuek. Ez da sinpleegia baieztapen hori?

Sexuaren industriako makineria guztiaren aurka egiten dugu. Noski, pornografiaren negozioa erabat arbuiatzen dugu, haien eredua heteronormatiboa izateaz gainera ez delako batere ona emakumearen askapen sexualerako. Bestetik, emakumeen trafikoa dago. Prostituzioari dagokionez, jakin badakigu badirela baldintza batzuekin egiten dutenak, baina ez dira gehiengoa. Bezeroaren eta proxenetaren aurka gaude, eta inondik inora ez gaude emakume horien aurka. Izatekotan, gure kideak dira.

Zer iritzi duzu abortatzeko eskubidearen aldeko borrokari buruz?

Oso ona. Oso atsegingarria izan zen ikustea hainbat aldetik indarra eginez legea gelditu ez ezik Gallardon Gobernutik botatzea lortu genuela. Ezin izan genuen hobeki egin. Baina ezin dugu ahantzi zigortu nahi dutela 16 urtetik beherakoek haien borondatez abortatzeko eskubidea.

Betikoa betikotzen du

Espainiako Gobernuaren Familia Babesteko Plan Integralak gurasoen erantzukidetasuna bultzatu nahi duela dio. Baina mugimendu feministak ohartarazi du proposatzen dituen neurriek amaren esku uzten dutela zaintza berriro ere. Iruditzen zaie familia tradizionala lehenesten duela.

familia

Lehen ikustaldian, aurrerakoia da: kontzeptu aurrerakoiak erabiltzen ditu. Adibidez, aitatasunaren garrantziaz egiten du berba, erantzukidetasunaren ikuspegitik. Baina lerro artean badira arreta deitzen duten kontu batzuk». Mila Amurrio EHUko Soziologia irakasleak uste du Espainiako Gobernuaren Familia Babesteko Plan Integrala «asmo hutsak aurkeztera mugatu» dela hein batean. «Badira neurri interesgarri batzuk, baina gai askotan ez da ezer zehatzik aipatzen. Kanpainak egin behar direla baino ez du esaten». Testuak familiaren garrantzia azpimarratzen du, baina ez du zehazten zer ulertzen duen familia modura. Eta hori garrantzitsua iruditzen zaio. «Zein eredutan oinarritu dira? Gaur egun, familiak askotarikoak dira. Beraz, zeinentzat dira laguntzak?».

Dori Fernandezek badu erantzuna. Berdintasun teknikaria da, eta Hego Euskal Herriko, Herrialde Katalanetako, Galiziako eta Espainiako eragileek sortutako PPIINA taldeko kidea (Jaiotza eta Adopzio Baimen Parekide eta Transferiezinen aldeko Plataforma). Argi dauka zein ereduri begiratu dioten. «Aitak, amak eta bizpahiru seme-alabak osatzen dutenari; aitak etxetik kanpo lan egiten du, eta ama etxean dago umeak zaintzen. Hau da, familia patriarkala. Hori da babestu nahi duten sendi eredua». Baina halakoak gero eta gutxiago direla ekarri du gogora. Espainiako Estatistika Institutuaren datuak eman ditu. «Familien %10 guraso bakarrekoak dira. Normalean, emakumea izaten da, seme-alabekin. Eta lau familiatik bat pertsona bakarrekoak dira. Hau da, etxean bakarrik bizi den eta bere hipoteka edo alokairua ordaintzen duen jendea da».

Planak seme-alabak dituzten familiak ditu jomuga. Izan ere, asmo nagusietako bat jaiotze tasa haztea da, arazo demografikoari aurre egiteko. Fernandezek aitortu du egoera kezkagarria dela. «Belaunaldien arteko ordezkapena bermatzeko, ama izateko adinean dagoen emakume bakoitzak 2,1 ume izan beharko lituzke. Espainian, 1,4 ume da batez bestekoa». Eta Euskal Herrian are apalagoa da zenbatekoa. Baina ume horiek haztea eta zaintzea, berriro ere, andreen gain uzten duela iruditzen zaio Amurriori. Planak dio enpresariak sentsibilizatu egin behar direla erantzukidetasuna lortzeko. «Baina zer gehiago? Badago sentsibilizatzetik harago doan neurri zehatzik?». Gaur egun, legeak aitatasun eta amatasun baimenak jasotzen ditu, baina estatistikek argi uzten dute seme-alaben zaintza amaren gain geratzen dela gehienetan. «Ba al dago neurririk hori aldatzeko?». Amarengan, edo aitita-amamengan. Izan ere, familia zabala deitzen duena goraipatu du planak: familia barruko eta belaunaldien arteko elkartasuna. «Aitita-amamek umeen zaintzan eta heziketan egiten duten lana eskertzen du. Baina haien lana al da hori? Ez zuten horrelakorik egin beharko administrazioak benetako zerbitzu soziohezitzaileak eskainiko balitu».

Fernandezek ez du zalantzarik izan. Berdintasuna, erantzukidetasuna eta kontziliazioa bultzatzeko neurri garrantzitsuena falta du planak: aitatasun eta amatasun baimenak orekatzea. «Betikoa aipatzen dute: telelana, ordutegi malguak eta enparauak. Baina ez du jotzen gizonen eta emakumeen arteko desberdintasunaren oinarrira». Haren ustez, enpresariek norbait kontratatu behar dutenean gizonezkoaren alde egingo dute beti. «Ama izan edo ez, enpresariek uste dute andreak arrisku handiko eskulana garela, obulu hankadunak. Nork egingo ditu zaintza lanak? Emakumeek!».

Gaur egungo egoera zein den azaldu du. Umea jaio eta aste bira, aita lanera itzultzen da, eta ama zaintzen geratzen da etxean, «per secula seculorum». Lanaldi murrizketak eta baimenak ere andreek eskatzen dituztela nabarmendu du. Espainiako legediak hamasei asteko amatasun baimena jasotzen du; horietatik sei transferiezinak dira. Aitatasun baimena, berriz, bi astekoa da. 2007ko Espainiako Berdintasun Legeak lau astera luzatzea onartu zuen, baina neurria ez dago indarrean oraindik. Aiten %84k hartzen dute bi asteko baimena. Zazpigarren astetik hamaseigarrenera artekoak aitei eman diezazkiekete amek. Baina aiten %1,72k bakarrik onartzen dute. «Zelan esango du gizon batek lanean umea zaintzeko baimena hartuko duela? Gure gizarte honetan, lana galduko luke». Horregatik uste dute iraupen bereko baimen transferiezinak behar direla halabeharrez.

Konponbide eta eredu

Proposamena landu, eta Espainiako Kongresura eroan zuten. Alderdiek oniritzia eman zioten, baina hitz hutsean geratu zirela salatu du Fernandezek. Hamazortzi asteko baimena proposatu dute. Lehen bi asteak bi gurasoek batera hartuko lituzkete. Gero, beste hamasei aste izango lituzke bakoitzak, batera edo txandaka hartzekoak. Horietatik sei hartzera behartuta leudeke bi gurasoak. Hamazortzigarren astera arte geratzen direnak ere biek izango lituzkete, eta nahi izanez gero hartzekoak lirateke.

Fernandezek dioenez, egungo gizonen eta andreen arteko berdintasunerako garrantzitsua ezik, etorkizuneko belaunaldientzat ere eredugarri izango litzateke neurria. «Umeek ikusten dute amak zaintzen dituela, eta, handitzean ere, alabak amaren ereduari segituko dio». Ostera, aita ere zaintzaz arduratzen dela ikusiz gero neska zein mutilentzat jarraibide bihurtuko dela deritzo.

Amurriok zalantza du planak ama izatera animatuko ote dituen andreak. Haren ustez, Espainiako hauteskundeei begira egindakoa da. Batetik, umeen pobrezia bukatzeko neurriak jasotzen ditu. Bestetik, abortuaren legea dela-eta haserretu zaizkion talde kontserbadoreak «lasaitzeko» erabil dezakeela uste du.

ALICIA IZAL “Genero identitateari egokitu behar zaio gorputza, biak armonian egon daitezen”

Gizona zela esan zioten, baina Alicia emakumea zen eta da. Apaiz gisa El Salvador eta Chiapasen bizi izan zen, harik eta Mexikok bahitu, desagerrarazi eta kanporatu zuen arte. Generoa egokitzeko prozesuaren ondoren, 2013an izen aldaketa onartu zioten.

Alicia Izal

Alicia Izal./ Idoia Zabaleta, Argazki Press

Lizarrako (Nafarroa) Cafe con Letras taberna da Alicia Izalen (Atarrabia, 1959) negozioa; taberna ez ezik, kultura eta sorkuntzarako gunea ere bada. Urtebete darama negozioak martxan, eta kontent da emaitzarekin. «Nire transexualitatea dela-eta hasieran arazoak izanen genituela pentsatu genuen. Baina oso polita izan da tradizionala dela dioten gizarte honek egindako harrera eta erakutsitako maitasuna», esan du. Elkarrizketa bitartean denetariko bezeroak aritu dira sartu-irtenean, eta haiekin duen harremana estua dela antzeman liteke. Izalendako garrantzitsuena zera da: besteek emakume gisa onar dezatela. «Maskulinoa ateratzen zaienean kakazten dute; sastakai txiki bat antzematen dut».

Noiztik zara Alicia sistemarendako?
Ofizialki, 2013ko uztailaren 24tik naiz Alicia.

Baina Alicia zara lehenagotik ere.
Jaio aurretik naiz Alicia. Onartuen dauden azkenengo ikerketen arabera, transexualitatea haurdunaldiaren seigarren astean gertatzen da. Kromosomak garatzen hasten dira, eta baita burmuineko zelulak ere. Normalean, gorputzeko zelula guziak bide berean garatzen dira kromosoma kateen bidez, baina beti daude haustura txikiak. Horri disforia deritzo, baina inondik inora ez du esan nahi tara bat denik. Haurdunaldian denek ditugu kromosoma haustura txikiak, eta, transexualen kasuan, haustura horiek eragin bat izan dezakete: sexu fisikoa modu batera garatzea, eta garuneko sexua, hau da, genero identitatea, beste batera. Ni gizon gorputzarekin jaio nintzen. Baina gorputza aldatzen ahal da, eta genero identitatea ez. Gorputza genero identitatera egokitu behar zaio, biak harmonizatu daitezen eta pertsona askeago eta osoago bizi dadin.

Jaiotzean denak dira haurrak, ez dago banaketarik. Zein momentutan konturatu zinen inposatu zizuten generoa ez zela zurea?
Gizarte honetan, hasiera-hasieratik banatzen gaituzte gizon eta emakume gisa. Nortasun agirietan eta jaiotze agirietan, guzietan, generoa dator; gainera, sexua balitz bezala. Sexua animalia guziek dugu, baina gizakiek genero identitatea ere badugu. Normalean, pertsona transexualetan agerikoa da bizpahiru urterekin; lau, asko jota. Hor hasten da genero disforiaren benetako karakterizazioa. Bi urte nitueneko oroitzapen oso biziak ditut. Gogoan dut komunean sartu eta amaren zapiak janzten nituela. Ile luzea nuela irudikatzen nuen; hori zen nire jolasik gogokoena. Orain dela 53-54 urte, hori seinale erabat femeninoa zen, gizonek ez baitzuten ile luzerik. Nire jolasik gogokoena neska izatera jostatzea zen.

Zer sentitzen du neskatiko batek inguruko guziek mutiko baten gisan tratatzen dutenean?
Ez da erantzuteko erraza. Mundu guzia aurka duela sentitzen du, bere onetik kanpo dagoela, eta ez daki nola eginen duen bizi ahal izateko. Nire gurasoek ez zekiten horri buruz, eta ezin zuten jakin, transexualitatea ez zegoelako gizarteraturik. Neska gisa jantzi edo ile luzea izatera jostatzen zen mutiko bat, asko jota, maritxua izanen litzateke. Eta ez du horrekin deus ikustekorik. Ez da afera sexual bat, baizik eta generoari dagokiona. Gainera, bai gizartea eta bai nire familia oso erlijiosoa zen. Familia oso ezkerrekoa nuen, militantea alor sozial, politiko eta sindikalean, baina, era berean, oso sinestuna. Auzoko neska-mutikoekin mutikoa izan behar nuen, eta futbolean jokatu behar nuen. Egiazki, azaltzeko oso zailak dira egoera horiek, sentimendu horiek: hainbeste min, etsipen, hainbeste gau Jainkoari erreguka biharamunean munduak neska gisa ikus nintzan. Zure feminitatea onartzea agian gauzarik inportanteena da transexualendako, gorputz aldaketa, operazio edo hormonatzeak baino askoz ere garrantzitsuago. Hori gizarteak sentitzen zaren bezala ikustearen arabera egiten da.

Haurra nintzelarik, hori guzia ezinezkoa zen: gizartean gaixotasuna, familian eromena edo erabateko hondamendia, eta erlijioan bekatua. Aukera bakarra neure burua egoera horretan bizitzera derrigortu eta nire aurka borrokatzea zen. Garapen intelektuala oso zaila da egoera horretan: nerabezaroan ez nintzen hazten; zerbaitek biziki estutzen ninduen. Negar egiten nuen titiak hazi beharrean zakila hazten zitzaidalako. Nola liteke? Bizi osoa horrela bizitzea, norberaren aurka, oso-oso zaila da. Edukazio eta fedea nuen, eta aurrera egitea lortu nuen. Gerora oso zoriontsua izan naiz mundu honetan.

Gazte zinelarik, frankismoan bizi zinen. Gaur egun asko aldatu da transexualitatearen afera gizartean?
Dena aldatzen da. Batzuetan arazoa da denak berdin jarraitzeko egiten direla aldaketak. Nafarroako transexualen eskubideei buruzko 12/2009 foru legea itzela da, Espainiako Estatuan eta Europako toki batzuetan eredugarria. Baina gutxienekoa garatu da bakarrik. Osasun alorretik kanpo, ez da deus egin, ez hezkuntzan, ez justizian, ez eskubide zibil batzuetan, ez lan alorrean, ezta diskriminazio positiboan ere. Osasunari dagokionez, UNATI Nafarroako Transexualitate eta Intersexu Unitatea sortu zen. Garrantzitsuena artatze psiko-psikiatrikoa eta endokrinologikoa da; horrek oso ongi funtzionatzen du, eta profesionalek konpromisoa dute. Baina hortik aurrera ez da batere garatu. Osasun alorrak transbertsalagoa beharko luke, hormonatzeak gorputzaren atal askori eragiten baitie, era askotara, gainera. Adibidez, ni orain ahotsaren errehabilitazioa egiten ari naiz. Emakume gorputza dut, eta ahotsa da emakume gisa identifikatzeko dudan arazo bakarra. Ezin dut hogei hilabetez zain egon errehabilitazioa hasteko. Noski, ez dago beste aukerarik, Nafarroan bi foniatra daudelako, baina horrek ere zerikusia du gobernuarekin. Beraz, lege itzela dugu, baina ahanzturaren tiraderan gordea; gainera, giltzarekin ederki itxita dago, badaezpada ere.

Amerikan izan zinen, lehenbizi El Salvadorren. Zergatik joan zinen?
Misiolari bokazioa esaten zitzaion. Egiazki, Seglar misiolari elkartean nintzen. Pertsona laikoa nintzen, baina elkartasunerako eta laguntzeko gogoa nuen. Gaur egun, GKEek egiten dute lan hori, baina orduan ez zeuden hain garaturik eta erroturik. Sentimendu oso euskaldunak eraman ninduen, bizitza partekatzeko gogoak. Neskatila nintzela, militantzia bizi izan nuen; 1970ean, aldaketa bultzada garrantzitsua eta nahiko orokorra izan zen Latinoamerikan. Nikaraguako gerra eta sandinisten garaipena izan zen, eta beste herrialde askotan herritarren erakundeak sortu ziren pobreziaren aurka. Nire gogoen batuketa sinbiotiko bat izan zen, eta iraultzaren amoreagatik bizitzeko hautua egin nuen, zalantzarik gabe.

Han hasi zinen teologia ikasketekin. Apaizen munduan sartu nahi zenuen, baina emakumeek ez dute sarbiderik han.
Urte bat egon nintzen Hondurasko errefuxiatuekin lanean, eta beste bat FMLN Farabundo Marti Nazio Askapenerako Frontea erakundearen menpeko lurretan. Gero herrialdea utzi behar izan nuen; Euskal Herrira itzuli nintzen, eta nire etorkizunari buruz hausnartzen hasi nintzen. Han zoriontsu nintzen; hura bizitzen jarraitu nahi nuen. Hausnarketa prozesuaren ondorioz, apaizgoaren alde egin nuen, herriaren eta herritar txiroen alde egiteko. Apaiza izan nahi nuen, baina modu horretara. Bordak errez. Apaiz izatea ongi iruditzen zitzaidan, sinestuna nintzelako eta joan behar nuen herria izugarri sinestuna zelako, eta horrek lana errazten zuen. Gainera, indigenekin aritu nahi nuen, eta Chiapaseko San Cristobal de las Casas elizbarrutiarekin lan egin nahi nuen, haien oinarriari jarraiki: pobreak dira beren buruak askatu behar dutenak, eta Eliza askapen horren zerbitzura jarri behar da. Premisa horiekin, San Salvadorko UCA Erdialdeko Amerikako Unibertsitatean teologia ikasten hasi nintzen, eta, lehen maila bukatzean, nire irakasle guziak hil zituzten, Ellakuria eta. Ikasketak Mexiko Hirian egiteko esan zidan nire gotzainak. Zazpi hil egin nituen han, eta gainerakoa, Chiapasen. Parrokia baten buru jarri nintzen, mendian barreiaturik chol etniako 40 herrixka zituen haran batean. Teologia bukatuta, apaiz izendatu ninduten, eta Sabanillako parrokian geratu nintzen; 18.000 biztanle zituen. Mexikoko Gobernuak sobera molestatzen nuela erabaki arte egon nintzen han.

Mugimendu zapatistarekin lotu zintuzten. Egia da?
San Cristobal de las Casas elizbarrutian oso argi genuen aldaketa premiazkoa eta behar-beharrezkoa zela herritar indigenendako, txirotze progresiboa baitzuten. Esan zuten 500 urtez eutsi ziotela mahaian kolpea eman aurretik, eta gobernuari eta armadari gerra deklaratu zieten, haien kulturen pobretzearen erantzule zirelako. Elizbarrutiak ez zuen altxamendu militarra bultzatu, baina bai antolaketa. Pobreen bizitza aupatu dugu; intelektualki haz zitezen lagundu dugu, alfabetizazioarekin, kooperatibekin eta herritar zein herri gisa zituzten eskubideak ikasiz. Mexikoko Gobernuak beti sinatzen ditu eskubide horiek. Bereziki bi gauza defendatzeko altxatu ziren: bizitza eta ama lurra. Lurrari dioten atxikimendua izugarria da. Lurra lantzen dute, bizi dute, harengatik bizi dira. Haiek diote hiltzean lurrak baizik ez dituela hartzen. Giza Eskubideen Gutunean eskubide oinarrizkoenetako bi dira horiek, baina haiendako askoz ere gehiago da. Lurrik gabe ez da bizitzarik. Beraz, sentimendu horren parte baginen, noski, baina horrek ez du esan nahi ni Marcos komandanteordea nintzenik –Gobernuak esan zuen bezala–. Elizbarrutiak ez zuen armen alde egin, baina ulertzen genuen Mexikoko Gobernuaren itxikeriaren eta errepresio basatiaren ondorio logikoa zela.

Horregatik bahitu eta kanporatu zintuen Mexikoko Gobernuak?
Bai. Mexikoko Gobernuak zioen elizbarrutia EZLNren sustatzaile zela, antolatzaile eta abar. Hori, noski, ez zen egia, baina aitzakia horren bidez elizbarrutiko langile oro eragile eta antolatzaile ginen. Marcos komandanteordea hiru lagun zirela esan zuten: bat, komunikatuetan agertzen zena; bestea, barne antolaketaz arduratzen zen jesuita –horrela elizbarrutiarekin lotu zuten–; eta hirugarrenak nire izena zuen. Nazioarteko harremanez arduratzen omen zen, eta, batik bat, ETArekikoez, euskal herritarra izateagatik. [Irriak]. Hori harrigarria zen. Kanpaina ez zen nire aurkakoa; ni ez nintzen ardura handi hori zuen pertsona, eta hiru Marcos horiek ez ziren existitzen. Helburua elizbarrutiaren lana deuseztatzea zen, eta atzerriko lekukoak kanporatzea, Actial, Ocosingo eta halako tokietan egin zuten errepresio basatiari ekiteko, eta horrela askapen gogo oro azkar deuseztatzeko. Gobernuak zioen –eta baliteke egia izatea– Sabanillako bileran erabaki zuela EZLNk gerra deklaratzea. Beraz, Sabanillak ordaindu beharra zuen nahitaez. Apaizaren bahiketa, desagerpena eta kanporaketa zigor oso gogorra zen herriarentzat.

Horren guziaren ondoren itzuli, eta zure gorputza aldatzeko erabakia hartu zenuen.
Latinoamerikan esan ohi da urgenteak ez diola tokirik uzten garrantzitsuari. Niretzat emakume izatea oso garrantzitsua zen, baina urgenteena hurrengo minutua bizitzea zen. Nire transexualitatea hor geratu zen, lotan. El Salvador eta Chiapasen nomada nintzen, nahiz eta etxeren bat izan han edo hemen. Itzultzean sedentarizazio fisikoaren beharra sentitu nuen –espirituala ez, barnean nahiko nomada naiz oraindik ere–. Egoera horrek nire gogoak are indar handiagorekin loratzea ekarri zuen, sumendi bat bezala, barne uhar izugarria. Sentitzen nuena bizi beharra nuen. Ordura arte horren aurka egin nuen, egoerak ez zidan uzten horri heltzea. Nola azalduko nion munduari apaiza eta emakumea nintzela? Azaldu ezinezkoa da hori. Baina zegokidan bizitza bizitzeari uko egin nion, eta momentu horretan ezin zen gelditu. Orain ezin dut ulertu nola bizi izan nintzen nire transexualitatea bizi gabe.

Onartu beharra dut nire bizitzan dena nahiko probidentziala izan dela. Denak zuen bere arrazoia edo ondorio saihestezina. 2011. urte hasieran medikuak hipotiroidismoa nuela esan zidan, eta endokrinologian artatu behar nindutela. Bidenabar, transexualitatearena komentatzeko aholkatu zidan. Txostena egin zuen, eta dena primeran joan zen. Ekainean, UNATIko paziente nintzen. Dena azkar igarotzen da. Niretzat batzuetan motel, baina nire bikotekidearentzat dena oso azkarra zen, berak ere onartu behar zuelako. Ordura arte nire transexualitatea intimitatean bizi genuen, eta orain jendaurrean bizi behar genuen. Baina nik berehala zabaldu behar nuen gogo hori.

Nire lagunek zioten armairutik atera beharrean armairua txikitu egin nuela. Egia esan, generoa egokituz geroztik –ez da sexu aldaketa– oso onartua eta maitatua sentitu naiz. 2012ko ekainean hasi eta 2013ko uztailean bukatu zen tratamendua. Orduan onartu zidaten izen eta ‘sexu’ aldaketa nortasun agirian.

Zure generoa onartzeko beharrezkoa da zure sexua genero horretara egokitzea?
Tratamendua hasi eta bi urtera, ziurtagiri batekin.

Tratamendurik gabe ez lizukete onartuko?
Ez.

Beste eragin bat badu: ofizialki emakumea zara; beraz, gizartean behera egiten duzu, are gehiago transexuala izanda.
Bai. Egiazki piramidean emakumeak gizonen azpian daude; beraz, nire aukerarekin behera egin nuen. Horrek bazterketa handitu dezake. Are, hala sentitu izan naiz feministen artean ere. Emakume taldeen bileraren batean gertatu zait norbaitek emakumeen askapena eskatzea, baina emakume-emakumeena, talde gutxituei eta beste arazoei bere garaian helduko zitzaiela esanez, garrantzitsuena matxismoa bukatzea zelako. Eta bai, egia da. Baina ni emakume bat naiz, emakumeek ere baztertzen duten emakumea. Hori ezin da ahantzi. Edo prostitutak, horiek ere emakumeek baztertzen dituzte, edo elbarriak. Beraz, emakumearen benetako askapenik ez da izanen talderik baztertuenak aintzat hartzen ez badira. Zalantzarik gabe, emakume transexualak gizartearen estratifikaziorik baxuenaren eta marjinatuaren parte gara kasu askotan. Transexual gehienek prostituitu behar izan dute, gorputza aldatzea oso garestia delako. Edo beheren dauden lanak egin.

Lan munduan antzeman duzu bazterketa?
Nire lehengo lanetik bota ninduten. Enpresako ordezkari izanda nagusiari aurre egin niolako bota ninduten, egia da, baina egia da Madrilgo nagusiak ez zuela nire transexualitatea jasaten, nahiz eta hori ez zen haiek emandako arrazoia. Langilerik onenetakoa nintzen; urtero sariak irabazten nituen, eta enpresako bezerorik garrantzitsuenak nire esku zeuden. Nirekin nahi zuten, ez beste inorekin. Kaleratu nindutenean, bezero horiek zuzendaritzarekin bildu ziren prezioa jaisteko, ez baitzien kasu egiten haiek nahi zuten pertsonak. Langile oso ona nintzen, baina nagusiak ez zuen jasaten transexuala izatea eta hari aurre egin izana.

Momentu gogorrak pasatu izan dituzu. Oztopoei aurre egiteko helduleku onak izan dituzu?
Fedea dut, eta beti izan dut indar espiritual bat lagun, bultzatu egin nauena. Baina pertsona oso garrantzitsuak izan ditut inguruan. Orain, armairua lehertzean erabat lagundu nauena nire bikotekidea izan da. Nik sufritu dut gizartearen aurrean ezagutzen ez ninduten bezala azaltzean, baina, era berean, nire genero identitatea gozatzen dut, emakume gisa bizitzea. Niretzako bizitzen jarraitzea gozamena da, emakumea naizelako beti nahi izan dudan moduan. Prozesua gogorra izan da, baina gozatu dut. Baina nire bikotekideak bazterketa, begiradak, komentarioak… sufritu ditu nirekin batera, eta gozatu du niregatik, baina ez da haren aldaketa, ez da haren genero egokitzapena. Gainera, haren herrian bizi gara, ez nirean. Hori beste zailtasun bat da. Baina tira: beti ateratzen da eguzkia. Ez dago betiereko tunelik. Batzuetan luzeak dira, bai, baina bukatzen dira, eta berriz ere argia ikus liteke.

Negoziazioaren amaraunean

Asko dira egunerokoan berdintasuna lantzen duten bikoteak. Genero rolek eragindako ajeak gainditzea, ordea, ez da erraza. Hain zuzen, bikote berdinzaleen negoziazio ereduak ikertu ditu Amaia Agirre soziologoak.

Bikote berdinzaleak lan handia egiten ari dira, baina gizarte ereduak pisu handia du negoziazioetan

Bikote berdinzaleak lan handia egiten ari dira, baina gizarte ereduak pisu handia du negoziazioetan. JUAN CARLO. RUIZ / ARP

Urratsak egin dira, baina argi dago oraindik ere lan asko dagoela bikote berdinzaleen diskurtsoak eta errealitateak bat egiteko. Baina garrantzitsua da bidea egiten hasi izana». Amaia Agirre Euskal Herriko Unibertsitateko soziologoak baikor hitz egiten du egunerokoan berdintasuna lantzen duten bikoteez, eta haien ahalegina nabarmendu du. Haien negoziazio ereduen ezaugarriak bildu ditu bere tesian.

Hasiera batean, haurren zaintzari buruzko tesia egitea zen Agirreren asmoa. Baina tesi zuzendari Mari Luz Esteban antropologoak gaia aldatzeko esan zion, eta orduan erabaki zuen bikote berdinzaleen negoziazio prozesuak aztertzea. «Diskurtsoa errealitatearekin bat zetorren ikusi nahi nuen». Hamabost bikote aztertu zituen, 25 eta 50 urte artekoak, eta errealitate batekin topatu zen. «Bikote askok, etxeko lanen banaketan uzten dute parekidetasunaren kontzeptua. Horren inguruan sistematikoki negoziatzen eta eztabaidatzen dute, ez horrenbeste beste hainbat gaiez: sexualitatea eta diruaren kudeaketa, adibidez». Gainera, nabarmendu du kasu gehienetan emakumeak direla eztabaida planteatu eta negoziazioa mahai gainean jartzen dutenak. «Parekideak ez diren praktiken ondorioak beraiek pairatzen dituzte gehien, eta, mahai gainean jarrita, aukera dute aldatzeko».

Hainbat alor aztertu ditu tesian. Diruaren kudeaketa da horietako bat, eta bertan atera du ikerketaren ondorio agerienetako bat. «Oso gutxi negoziatzen dute horretaz, eta gehienak uzkur agertzen dira hori planteatzeaz, maitasun erromantikoaren ideiaren kontra doalakoan. Hitz egiten badute, zeharka egiten dute, edo erabaki inplizituen bidez. Oraindik ere maitasun erromantikoak pisu handia du».

Dena den, bikoteetan sumatzen da dirua kudeatzeko eredu berri bat. «Gehienetan, bikotekide bakoitzak kontu korronte propioa du, eta beste bat bien izenean gastu komunentzat. Hala ere, harremana aurrera doan heinean eta seme-alabak edukitzean, joera batzekoa da». Gogorarazi du izaten ari den joera aldaketa hori gizarte ereduaren aldaketaren ondorio ere badela. «Gaur egun, gero eta ohikoagoa da banatzea, eta bikoteak jakitun dira errealitate horretaz. Beraz, diruaren banaketa egiten dute, arazorik sortzen bada ere». Normalean, gainera, diru gutxien irabazten duenak planteatzen du hori. «Diru gehien duenarentzat ez dago arazorik».

Gainera, ikusi du haurren zaintzaz gutxiago negoziatzen dutela. «Zaintza eta etxeko lanak poltsa berean sartzen dituzte, baina etxeko lanez askoz gehiago eztabaidatzen dute. Horri lotuta, nabari da emakumeen aldetik zaintzarako behar eta presio moral, sozial eta kultural bat dagoela. Haiek kontziente dira horretaz, eta jakitun dira, berdinzaleak izanda, hori gainditu behar dutela, eta pixkanaka ari dira bidea egiten. Baina argi dago bikote harremana ez dela gauza isolatu bat, eta gizarte ereduek pisua dutela». Bikotearen egoera ekonomiak ere asko baldintzatzen du hori. «Normalean, gizonak soldata handiagoa du, eta, hori dela eta, emakumeak hartzen du baimena. Lesbiana bikoteen kasuan, joera baimena bien artean banatzea da. Alde horretatik, oreka handiagoa dago».

Etxeko lanak bakarrik

Haatik, gehienek etxeko lanen negoziazioan jartzen dituzte indarrak eta begiak. «Gai potoloagoak besteak dira, baina, ez denez horrenbeste hitz egiten, horretan sinplifikatzen dute negoziazioa». Denbora librearen kudeaketari dagokionez, saiatzen dira bestearen zaletasunak eta lagunak errespetatzen. «Baina kasu horretan ere emakumeek aukera gutxiago dituzte, umeak tartean daudenean batez ere».

Bestalde, bikote homosexualek hasieratik hitz egiten dute bikote ereduaz. «Heterosexualek, berriz, arazoren bat dagoenean. Hor ikusten da homosexualek lan ideologiko handiago bat egin behar izan dutela».